In ons gewone leven krijgt de eigenschap ‘moed’ niet zo veel aandacht. Moed is iets voor soldaten, brandweerlieden en fanatieke milieuactivisten. Vandaag de dag is ‘veiligheid’ het allerbelangrijkst. Misschien is je geleerd niet te brutaal of te vrijpostig te zijn. Dat is te riskant. Neem geen onnodige risico's. Trek niet teveel de aandacht. Volg de familietradities. Praat niet met vreemden. Kijk uit voor verdachte personen. Pas op.

Maar het gevolg van het benadrukken van je persoonlijke veiligheid in je leven is dat je reactief gaat leven. Niet langer stel je je eigen doelen. Niet langer maak je mooie plannen om die doelen te bereiken. En niet langer ga je d'r voor met vurig enthousiasme: in plaats daarvan speel je op zeker. Je blijft gewoon zitten in je huidige baan, al geeft die niet echt voldoening. Je blijft gewoon doorgaan met huidige relatie, al is het vuur allang geblust. Je kunt het toch niet veranderen. Je moet je levenslot accepteren. Gewoon met de stroom meezwemmen, en hopen maar dat die stroom een mooie richting opgaat.

Ongetwijfeld bestaan er reële, te vermijden gevaren. Maar er gaapt een groot gat tussen roekeloos en moedig. Met ‘moed’ bedoel ik hier niet dat wat nodig is om je leven te wagen om iemand uit een brandend huis. Met ‘moed’ bedoel ik het vermogen om die denkbeeldige angsten onder ogen te zien en zo het leven terug te winnen dat je jezelf ontzegt hebt: Bang voor fouten. Bang voor afwijzing. Bang om alleen te zijn. Bang om vernederd te worden. Bang om in het openbaar te spreken. Bang om door familie en vrienden uitgestoten te worden. Bang voor fysieke ontberingen. Bang om spijt te hebben. Bang om succesvol te worden.

Hoeveel van deze angstgevoelens houden jou tegen? Wat zou je doen, hoe zou je leven, als je helemaal nergens bang voor zou zijn? Je zou nog net zo intelligent zijn, en nog steeds kies genoeg om werkelijk gevaar te omzeilen. Maar zonder de verlammende emotie van angst: zou je geneigd zijn om meer risico te nemen, wetende dat zelfs in het slechtste geval je niets kan overkomen? Zou je eerder en vaker je mond open doen? Zou je vaker zomaar iemand aanspreken? Zou je je zonder problemen op die projecten storten — voor jezelf beginnen? — waar je al zo lang van gedroomd hebt? Wat als je zou kunnen leren houden van net die dingen waar je nu bang voor bent? Wat voor verschil zou dat in je leven maken?

Misschien heb je jezelf weten te overtuigen dat je eigenlijk nergens bang voor bent… en dat er altijd gedegen en logische redenen zijn dat je sommige dingen gewoon niet doet. Het is onopgevoed om jezelf zomaar aan een ander voor te stellen. In het openbaar spreken is voor jou niet weggelegd, want je hebt toch niets te zeggen. Om een salarisverhoging vragen doe je alleen bij de jaarlijkse beoordeling. Maar dit zijn alleen maar beredeneringen. Denk jezelf eens in wat er in je leven zou veranderen als je deze dingen zonder angst en vol vertrouwen zou durven doen.

Wat is moed?

Moed is niet de afwezigheid van angst, maar het inzicht dat iets anders belangrijker is dan de angst. — Ambrose Redmoon

Moed is weerstand tegen angst, beheersing van angst: niet de afwezigheid ervan. — Mark Twain

Moed is doodsbenauwd zijn, maar toch in het zadel stijgen. — John Wayne

Het mooie van de definities hierboven vind ik dat ze allen suggereren dat moed het vermogen is om in actie te komen ondanks je angsten. Het Engelse woord voor moed, courage, komt van het Latijnse woord cor dat hart betekent. [Het Nederlandse moed heeft banden met het Oud-Friese mod, voor ‘intelligentie’ en ‘geest’; en met het Oud-Noorse moðr, voor ‘boosheid’ en ‘woede’. Je zou dus kunnen zeggen dat je om moedig te zijn gecontroleerd boos op jezelf moet worden. Vert.] Maar moed is meer een zaak van je verstand dan van je gevoel. Je moet je neocortex — een deel van de hersens dat uniek is voor de mens — gebruiken om de controle op te eisen, weg van het oudere, door emoties gestuurde limbisch systeem dat we gemeen hebben met de andere zoogdieren. Dat limbisch systeem signaleert gevaar, maar je neocortex kan beargumenteren dat dat gevaar niet reëel is, en zo voel je wel de angst, maar je zet toch door. Hoe vaker je leert te handelen ondanks je angst, des te menselijker te wordt. Hoe vaker je toegeeft aan je angstgevoelens, hoe meer je als een lager zoogdier leeft. De opmerking “Ben je een man of een muis?” klopt dan ook met de menselijke neurologie.

Dappere mensen zijn nog steeds bang, maar ze laten zich door die nervositeit niet verlammen. Kleinmoedige mensen geven veel eerder toe aan hun angst; iets wat op termijn dat angstgevoel alleen maar versterkt. Als je een bepaalde situatie niet onder ogen durft te zien en je bent vervolgens opgelucht dat je het vermeden hebt werkt dat als een psychologische beloning die dat muisachtige gedrag alleen maar bekrachtigd. De kans dat je het in de toekomst wederom gaat vermijden wordt daarmee alleen maar groter. Dus hoe meer je vermijdt om iemand mee uit te vragen, hoe kleiner de kans dat je dat later wel durft te doen. Letterlijk: je conditioneert jezelf om steeds banger en muisachtiger te worden.

Dit ontwijkende gedrag lijdt op de langere termijn tot stilstand. In de loop van de jaren versterk je je angstreacties tot het punt waarop het moeilijk wordt om zelfs maar te bedenken dat je er ooit af kunt komen. Je begint het als vanzelfsprekend aan te nemen: je angstgevoelens zijn realiteit geworden. Je hebt een veilig en beschermd leven opgebouwd dat je verre houdt van al je angsten: een stabiel maar ongelukkig huwelijk; een baan waarin je geen risico's hoeft te nemen; een inkomen waar je comfortabel van kunt leven. Vervolgens verzin je verklaringen: je moet je gezin onderhouden en kunt geen risico's nemen. Je bent te oud om nog een andere carrière te beginnen. Afvallen lukt jou toch niet, want het zit in je familie. Vijf jaar… tien jaar… twintig jaar gaan voorbij, en je beseft je dat je leven nauwelijks nog verandert. Je hebt je gevestigd. Al wat je nu nog rest is het zo content mogelijk uitleven van de jaren die je nog hebt, waarop je je onder de grond kunt vestigen waar je eindelijk de volmaakte veiligheid en zekerheid bereikt.

Maar er is meer, niet? Een klein stemmetje in je achterhoofd vertelt je dat dit nou niet het leven is dat je wilde leven. Dat stemmetje wil meer. Veel meer. Dat stemmetje wil dat je een veel rijker leven leidt, dat je een waanzinnige relatie hebt met een dito partner, dat je lichaam in topconditie is, dat je nieuwe vaardigheden leert, dat je de wereld rondreist, dat je mooie vriendschappen hebt, dat je misdeelde mensen helpt, dat je werkelijk een verschil maakt. Dat stemmetje vertelt je dat een baan als frutseltjesverkoper het gewoon niet is. Dat stemmetje fronst als je je buik 's morgens in de spiegel ziet, of als je buiten adem raakt van de trap. Het is teleurgesteld als je kijkt naar wat er van je gezin geworden is. Het vertelt je dat de moeite die je hebt om gemotiveerd te raken is omdat je niet doet wat je zou willen doen met je leven… omdat je te bang bent. En als je niet naar dat stemmetje luistert zal het altijd op de achtergrond blijven zeuren, zeuren over de middelmatigheid van je leven. Totdat je sterft, vol spijt over wat had kunnen zijn.

Dus. Wat is jouw antwoord op dit chagrijnige stemmetje dat maar doorzeurt? Wat doe jij als dat gevoel weer opkomt dat iets, iets gewoon he-le-maal niet goed gaat in jouw leven? Wat is jouw favoriete manier om 'm het zwijgen op te leggen? Afleiding zoeken op TV? Lange dagen maken op je werk? Of dompel je je onder in caffeïne, alcohol en suiker?

Maar iedere keer dat je dat doet verlaag je je niveau van bewustzijn. Je zinkt lager en lager naar het instinctieve dier, en verder en verder weg van de welbewuste mens. Je bent aan het reageren op het leven, in plaats van proactief je doelen aan het najagen. Je hebt jezelf een hulpeloosheid aangepraat, waarin je gelooft dat je ambities niet langer mogelijk of praktisch te behalen zijn. Je wordt meer en meer een muis, en je probeert jezelf er zelfs van te overtuigen dat een muizenleven nog niet zo slecht is. Niemand om je heen heeft er immers moeite mee. Je omringt je met mede-muizen, en op de zeldzame momenten dat je een welbewust mens ontmoet schrik je je helemaal het leplazerus bij de gedachte hoeveel moed je verloren hebt.

Verhoog je bewustzijn

Het leven slinkt en zwelt proportioneel aan je moed — Anaïs Nin

Moed is de prijs die het leven eist voor tevredenheid — Amelia Earhart

Je wint kracht, moed en zelfvertrouwen bij elke belevenis die je dwingt je angst onder ogen te zien. Je kunt tegen jezelf zeggen, “Ik heb deze nachtmerrie overleefd. Ik kan de volgende ook wel aan.” Je moet dàt doen waarvan je denkt dat je het niet kunt doen. — Eleanor Roosevelt

Om uit deze vicieuze cirkel te komen moet je je moed bij elkaar rapen en dat stemmetje het hoofd bieden. Zoek een plek waar je alleen kunt zijn met pen en papier, of computer en toetsenbord. Luister naar dat stemmetje, en aanvaard wat het je vertelt, hoe lastig het ook is. (‘Luisteren’ is overigens maar een abstractie: mogelijk hoor je geen woorden, maar zie je beelden en/of voel je emoties. Bij wijze van voorbeeld zal ik het woord ‘luisteren’ blijven gebruiken.) Het stemmetje vertelt je misschien dat je huwelijk al tien jaar overleden is, en je weigert dat te aanvaarden omdat je bang bent voor een echtscheiding. Misschien vertelt het je dat voor jezelf beginnen tot mislukken gedoemd is, en dat je daarom in die baan blijft hangen waarbij er geen uitzicht is op groei. Misschien vertelt het je dat het geen zin heeft om af te vallen: je hebt het al zo vaak zonder succes geprobeerd en je bent nu eenmaal verslaafd aan eten. Misschien vertelt het je dat de vrienden die je om je heen hebt verzameld niet matcht bij het soort leven dat je zou willen leiden, en dat je een nieuwe vriendenkring moet opbouwen die beter past bij de persoon die je zou willen zijn. Misschien vertelt het je dat je altijd al een acteur of schrijver hebt willen zijn, maar dat je voor een baan als verkoper hebt gekozen omdat dat meer zekerheid bood. Misschien vertelt het je dat je altijd al andere mensen hebt willen helpen, maar je doet het niet op de manier waarop je dat zou willen doen. Misschien vertelt het je dat je je talenten verkwist.

Kijk dan of je dat stemmetje in een woord of twee kunt samenvatten. Wat zegt het stemmetje dat je moet doen? Stop. Verlaat. Spreek. Schrijf. Dans. Acteer. Oefen. Verkoop. Verander. Vraag. Vergeef. Vergeet. Leer. Laat los. Wat het ook is, schrijf het op. Misschien heb je verschillende woorden voor de verschillende delen van je leven.

En dan komt de moeilijke stap: het bewust erkennen dat dit is wat je werkelijk wilt. Het is prima als je denkt dat het (voor jou) niet mogelijk is. Het is prima als je niet ziet hoe je dat ook kunt bereiken. Maar ontken niet dat dit is wat je werkelijk wilt: je verlaagt je bewustzijn als je dat doet. Als je naar je te dikke lijf kijkt, erken dat je eigenlijk fit en gezond zou willen zijn. Als je die volgende sigaret aansteekt, erken dat je liever een niet-roker zou willen zijn. Als je de partner van de dromen ontmoet, erken dat je dolgraag een relatie zou willen beginnen. Als je iemand ontmoet die volledig in harmonie is met zichzelf, erken dan dat je ook zo zou willen zijn. Stop met het miskennen van jezelf. In plaats daarvan, neem de stap om te onderkennen: “Dit is wat ik écht wil, maar op dit moment heb ik geen idee hoe ik dat moet bereiken.” Het is prima om iets te willen waarvan je denkt dat je het niet kunt hebben. Ook al heb je het in alle waarschijnlijkheid bij 't verkeerde eind. Maar eerst en vooral: stop met liegen en accepteer wat je echt, echt wil.

Van angst naar actie, ook al verwacht je te falen

Als een vastberaden jongeman op die grote bullebak, de wereld, afstapt, en 'm stoutmoedig bij z'n baard grijpt, blijkt verrassenderwijs die baard veelal los te zitten, en alleen aangeplakt te zijn om bedeesde avonturiers af te schrikken. &mdash Ralph Waldo Emerson.

De meeste belemmeringen zouden wegsmelten als we niet voor zouden terugdeinzen maar ons voornemen er resoluut te stappen. — Orison Swett Marden

Moed en doorzettingsvermogen hebben een magisch amulet, waardoor moeilijkheden verdwijnen en hindernissen vervliegen. — John Quincy Adams

Je hebt nu een aantal dingen onder ogen durven zien waar je bang voor was. Hoe voelt dat? Waarschijnlijk durf je nog steeds geen actie te ondernemen, maar dat is prima. Hoewel het heel effectief kan zijn om je angsten frontaal het hoofd te bieden vraagt dat vermoedelijk meer lef dan je op dit moment kunt ophoesten.

Het belangrijkste punt van dit artikel vind ik dat je leert dat moed een mentale vaardigheid is, en niet een emotionele. Neurologisch gezien betekent het dat je het verstandelijke deel van je hersens — die neocortex — gebruikt om het emotionele limbisch systeem te overstemmen. Met andere woorden, je gebruikt je menselijke intelligentie, logica en onafhankelijke wil om de beperkingen te overwinnen die je als emotioneel zoogdier hebt overerft.

Dat klinkt misschien logisch, maar het is gemakkelijker gezegd dan gedaan. In je hoofd weet je misschien wel dat je geen werkelijk gevaar loopt als je het podium beklimt om voor 1000 mensen in het openbaar te spreken, maar de angst maakt zich toch meester van je, en zorgt er voor dat je wel uitkijkt om het ooit te proberen. Of misschien weet je wel dat je een uitzichtloze baan hebt, maar je kunt jezelf er toch niet toe zetten om die woorden uit te spreken: “Ik stop er mee.”

Maar je hoeft geen drastische maatregelen te nemen. Moed is een mentale vaardigheid die je moet aanleren en vervolgens oefenen, net zoals je in de sportschool met gewichten moet oefenen om je spieren te versterken. De eerste keer in de sportschool zou je ook niet meteen de 100 kg halter proberen, dus denk niet dat je om moedig te zijn meteen je meest verlammende angst moet aanpakken.

Ik wil je twee methodes aanreiken om moed op te bouwen. De eerste methode lijkt op de geleidelijk toenemende gewichtstraining. Begin met gewichten die je nog net kunt hebben, en train dan terwijl je steeds sterker wordt met zwaardere gewichten. Begin dus met je kleinste, minst enge angsten, en bouw dat dan geleidelijk op naar grotere en engere angsten. Het tillen van 100 kilo is niet meer zo'n grote stap als je al 90 getild hebt. Net zo is het niet meer zo lastig om voor 1000 mensen in het openbaar te spreken als je dat al 'ns voor 900 hebt gedaan.

Dus grijp pen en papier, en noteer een van die angsten die je wilt overwinnen bovenaan. Zet daaronder de nummers een tot en met tien, met daarachter tien variaties op die angst, met op nummer een de variant die je de minste rillingen bezorgt, en op nummer tien de variant waar je het meest de bibbers van krijgt. Dit is je angst-hiëerarchie. Bijvoorbeeld: je bent bang om iemand mee uit te vragen. Nummer een zou dan kunnen zijn: ‘Ga naar een openbare plek, en glimlach naar iemand die je aantrekkelijk vindt’ (milde bibberitis). Nummer twee zou kunnen zijn dat je op één dag naar tien aantrekkelijke mensen glimlacht. Nummer tien is dan bijvoorbeeld dat je je droompartner uit vraagt in aanwezigheid van al jullie vrienden, waarbij je er bijna zeker van bent dat je afgewezen gaat worden en iedereen je uitlacht: extreme paniek. Begin vervolgens met het plannen van nummer een op je lijst. Als je daarmee dan succes hebt gehad (dat wil zeggen: je hebt die actie ondernomen, ongeacht de uitkomst), ga je verder met nummer twee. En zo verder, totdat je nummer tien op je lijst hebt gehad, of totdat je merkt dat de angst je niet langer belemmert. Mogelijkerwijs moet je tijdens de rit de nummers op je lijst wat aanpassen om het praktisch te houden, maar dat maakt niet uit. En als je ooit het idee hebt dat de volgende op de lijst een stap te ver is maak je die stap gewoon wat kleiner. Als je 90 kilo kunt liften maar 100 is nog te zwaar, probeer dan 95, of zelfs 91 kilo. Doe het net zo geleidelijk als nodig is: de volgende stap moet, ten opzichte van de vorige, maar een milde uitdaging zijn. En soms is het nodig om een bepaalde stap meerdere keren te oefenen, totdat je voldoende zelfvertrouwen hebt opgebouwd om de volgende stap te wagen. Neem de tijd, overtrain niet.

Met dit trainingsprogramma bereik je twee dingen. Je stopt met het versterken van de angstvermijdingsreflex. En je conditioneert jezelf om in toekomstige situaties met meer moed op te treden. Dus de angstgevoelens nemen af, en de getoonde moed neemt toe. Neurologisch gezien verzwak je de controle van het limbisch systeem over je gedrag, en versterk je de greep van de neocortex. Langzamerhand wordt je van een muis weer een mens.

De tweede benadering om moed op te bouwen is door het aanleren van kennis en vaardigheden op het gebied waar je angst heerst. Je angsten frontaal het hoofd bieden kan nuttig zijn, maar als die angst voornamelijk gebaseerd is op gebrek aan kennis en/of ervaring kun je ze beter onder controle krijgen met informatie en oefening. Bijvoorbeeld: als je het niet aandurft je baan op te zeggen en voor jezelf te beginnen, hoewel je dat echt absoluut geweldig lijkt, begin dan met het lezen van boeken en volgen van cursussen over hoe je je eigen bedrijf start. Duik een middag in de lokale bibliotheek, of zoek eens online. Kijk eens bij de Kamer van Koophandel en andere relevante organisaties. Bezoek congressen. Bouw een netwerk op. Zoek een mentor. Blijf bouwen aan je vaardigheden tot het punt waarop je voelt dat je het aankunt, en dit gevoel zal je helpen om doortastend en onverschrokken te handelen als je er klaar voor bent. Deze aanpak is vooral effectief als je angst voornamelijk gebaseerd is op angst voor het onbekende. Vaak is het doorlezen van een boek of twee al voldoende om deze angst te verdrijven, in elk geval in die mate dat het je niet meer verlamt.

Dit zijn mijn favoriete methodes, maar er zijn veel meer manieren waarop je jezelf kunt conditioneren om je angsten te overwinnen, zoals: neuro-linguïstisch programmeren (NLP), implosietherapie, systematische desensitisatie of de zelfconfrontatie methode (ZKM). Kijk maar eens op Google welke methodiek je het meest geschikt lijkt. De meeste hiervan kun je op jezelf uitvoeren, met uitzondering van implosietherapie.

Het exacte proces dat je gebruikt om moed op te bouwen is niet belangrijk. Wel belangrijk is dat je het bewust doet. Net zoals je spieren wegteren als je ze niet regelmatig gebruikt zal je moed verwelken als je jezelf niet regelmatig uitdaagt. Als je dit niet regelmatig bewust doet zullen lichaam en geest automatisch verzwakken. Als je je moed niet regelmatig oefent, versterk je je angstgevoelens: een tussenweg is er niet. Net zoals je spieren verslappen als je ze niet gebruikt, zo zal je moed verslappen als je jezelf niet bewust prikkelt.

Nu klinkt dit misschien wel erg somber, maar bekijk het van de positieve kant. Zware gewichten zijn, jawel, zwaar, maar het zijn ook nuttige instrumenten om sterke spieren mee te bouwen. Je kunt wel naar een 25 kilo halter kijken en zeggen, “Waarom ben jij nou zo zwaar?” maar het is maar een halter. Het is wat het is. ‘Zwaar’ zit tussen je oren; het is geen eigenschap van de halter. Net zo moet je niet naar je dingen waar je bang voor bent kijken en zeggen “Waarom is dat nou zo eng?” Angst is jou reactie op die situatie, niet een eigenschap ervan.

Angst is niet je tegenstander. Het is alleen maar een kompas dat aangeeft op welke gebieden je nog moet groeien. Dus als je een nieuwe angst in jezelf ontdekt, feliciteer jezelf: je hebt een nieuwe kans om te groeien!

Van een glimp op van je eigen grootsheid

Iedereen heeft talenten. Wat zeldzaam is, is de moed om dat talent te blijven volgen naar de donkere plekken in je leven. — Erica Jong

De grootste moed is durven te zijn wie je bent. — John Lancaster Spalding

Wat je ook doet, je hebt moed nodig. Tot welke actie je ook besluit, er zal altijd iemand zijn die zegt dat je het fout hebt. Er zullen altijd problemen zijn waardoor je denkt dat de critici gelijk hebben. Om een doel in kaart te brengen en deze tot het bittere eind te volbrengen vereist heldenmoed. Vrede heeft z'n overwinningen, maar daar zijn dappere mannen en vrouwen voor nodig. — Ralph Waldo Emerson.

En wat ga je nu doen met je nieuw verworven moed. Waar gaat het je brengen? Het antwoord is dat het je mogelijk zal maken om een veel bevredigender en betekenisvoller leven te leiden. Je zult veel meer leven als een vermetel mens dan als een timide muis. Je zult je mooiste talenten afstoffen en leren gebruiken. Je leven zal een doel en een richting hebben: niet passief reagerend op de gebeurtenissen om je heen, maar je zult proactief je eigen geschiedenis maken.

Moed kun je alleen maar zelf ervaren. Het is geen publiekelijke overwinning. De moed bij elkaar rapen om naar je innerlijke verlangens te luisteren is geen groepsactiviteit. De Libanese schrijver en schilder Kahlil Gibran schrijft in De Profeet: “De droom van de één leent z'n vleugels niet aan de ander.” Het is aan jou, en alleen aan jou, om het doel van jouw bestaan te ontdekken. Niemand op deze wereld heeft exact dezelfde ervaringen als jij, en niemand heeft exact dezelfde gevoelens of gedachtes.

Dit inzicht kan eenzaam lijken. Of je nu alleen leeft, of je intiemste gevoelens met een liefhebbende partner deelt, diep van binnen moet je je realiseren dat jij, jij alleen, jouw leven kunt leiden. Je kunt ervoor kiezen om de keuzes door anderen te laten maken — je baas, je partner, of simpelweg de hectiek van alledag — maar de verantwoordelijkheid voor wat je van je leven maakt is aan jou. Of je je laat leiden, of dat je de leiding zelf in handen neemt: je moet er zelf de gevolgen van dragen.

Als je dat pad op durft te gaan zul je uiteindelijk terechtkomen bij wat misschien wel je grootste angst is: dat je veel meer durft en kunt dan je had gedacht. Dat je latente capaciteiten veel en veel groter zijn dan je ooit had durven denken — en dat bij deze vermogens ook een geweldige verantwoordelijkheid hoort. Je zult misschien niet alle problemen van deze planeet oplossen, maar als je ooit de volle 100% van je eigen mogelijkheden gebruikt zal dat een enorme invloed hebben op een grote groep mensen; een invloed die generaties later nog te merken is.

Wat is het verschil tussen jou, en een van die legendarische figuren uit de geschiedenis die zo'n invloed hebben gehad? Jullie hebben beide dezelfde soort angsten gehad. Jullie werden beide geboren met bepaalde sterke en zwakke punten. Het enige verschil is dat jij je laat belemmeren door je angsten, en de enige manier om daar voorbij te komen is moedig zijn. Wat je met je leven uitspookt is niet aan je ouders, je baas of je partner. Het is aan jou. Alleen. Aan. Jou.

Een glimp opvangen van je eigen grootsheid: het kan je behoorlijk van van streek maken. En als je doorkrijgt welke grote uitdagingen je nog te wachten staan als je de uitnodiging aanneemt kun je nog zenuwachtiger worden. Bewust leven is geen gemakkelijk pad. Maar het is een unieke menselijke ervaring, en het vereist de bewuste beslissing om de muis in je achter je te laten. Volg je mooiste en grootste dromen, en dan: ervaar mislukkingen en teleurstellingen, ram recht tegen je bescheiden makende menselijk beperkingen aan: deze angst kennen we allemaal. De eerste keer dat je er tegenaan loopt heb je vast de neiging om maar weer gauw terug te kruipen in de denkbeeldige veiligheid van je muizenhol. Maar als je je moed blijft oefenen, als je blijft proberen, zul je uiteindelijk op het punt komen waarop je de moeilijkheden en uitdagingen accepteert die volledig bewust leven met zich meebrengt. Het muizenleven is voor jou te beperkt geworden. Tot in de diepste uithoeken van jezelf zul je erkennen, Ik ben me bewust geworden van dit onvoorstelbare potentieel in mij, en accepteer wat het van me eist. Wat het me ook kost, wat ik er ook voor op moet geven, kom maar op! Ik ben er klaar voor. Ook al zul je nog steeds bang zijn, je zult de illusie van die angst herkennen, en je weet nu hoe je je menselijke moed kunt gebruiken om die te overwinnen.

Aanvaard het avontuur

Welk pad je ook neemt, vraag altijd: heeft dit pad een hart? Zo nee, dan voel je dat wel, en je moet een ander pad kiezen. Het probleem is dat niemand die vraag stelt. En als je dan uiteindelijk merkt dat je een pad zonder hart hebt gekozen ben je aan het eind van je pad gekomen. — Carlos Castaneda

Hoe dieper de gaten die verdriet in je kerft, hoe meer vreugde je ook kunt bevatten. Werd niet de kruik die nu je wijn bevat gebrand in de pottenbakker's oven? En werd niet het hout van de luit die je ziel troost uitgekerfd met scherpe messen? — Kahlil Gibran

Dadeloosheid kweekt twijfel en angst. Daden schenken vertrouwen en moed. Als je de angst wilt overwinnen, blijf niet er thuis zitten denken. Ga naar buiten, en doe iets. — Dale Carnegie.

Wanneer je zo aan jezelf gaat werken kun je merken dat er een ongemakkelijke breuklijn begint te ontstaan tussen hoe je nu leeft, en het leven dat je voor ogen hebt. Het gat tussen deze werelden kan zo groot zijn dat je niet ziet hoe je er een brug tussen kunt bouwen. Hoe kun je in hemelsnaam je leven blijven leven, geld verdienen, je baas tevredenstellen, je gezin onderhouden, en relaties onderhouden met mensen die geen idee hebben wat je aan het ervaren bent versus de droom die je hebt en waar je verschrikkelijk graag naar toe wilt werken? Een hele nieuwe collectie angsten kan de kop opsteken, zoals: Hoe kun je jezelf onderhouden? Wat gaat er gebeuren met je relaties? Ben je jezelf alleen maar aan het misleiden?

Het beste advies dat ik je kan geven is: vergeet die brug. Bouw je nieuwe zelf onafhankelijk van je huidige, alsof er geen enkele relatie tussen bestaat. Het geeft niet als dat een tegenstrijdigheid oplevert. Bijvoorbeeld: stel dat je nu als advocaat gespecialiseerd ben in echtscheidingen, maar je innerlijke stem vertelt je dat je dat conflictueuze werk uiteindelijk achter je wilt laten. Je ziet jezelf liever — je passie is — gebroken relaties helpen herstellen. Maar je hebt geen flauw idee hoe je als echtscheidingsadvocaat kunt spreken over gezonde relaties, en je hebt ook geen idee hoe je daar je betaalde werk van kunt maken, althans niet op korte termijn. Het gat tussen je droom en de huidige realiteit is te groot. Maar in plaats van dat je dat gat gaat overbruggen, begin gewoon met je droom naast de huidige realiteit, ook al is het eerst maar een uur of twee per week. Je blijft gewoon werken als echtscheidingsadvocaat, maar in de tijd die je over hebt bouw je aan je droom. Geef anoniem adviezen op webforums. Praat met echtparen die problemen hebben. Gebruik de kennis en ervaring die je hebt opgedaan als echtscheidingsadvocaat om mensen te helpen die het toch nog samen willen proberen. Start een website waarop je je nieuwe passie in artikels en weblogs kwijt kunt. Je hoeft niet te verbergen dat je (nog?) echtscheidingsadvocaat bent, maar je hoeft het ook niet te verklaren. Begin gewoon met je nieuwe leven, en laat de oude er nog een poos naast bestaan.

Het effect zal zijn dat je langzamerhand kennis en ervaring opdoet in je nieuwe rol en uiteindelijk zul je er van kunnen leven. Je ziet nu waarschijnlijk nog helemaal niet hoe, maar dat is prima. Begin er gewoon mee, onbetaald, zonder je zorgen te maken hoe je er in hemelsnaam van zou kunnen leven. Heb geduld, uiteindelijk zul je een manier vinden. En dan, als de tijd er rijp voor is, kun je je oude leven laten gaan en al je energie op je nieuwe richten. De passie voor je nieuwe leven zal, uiteindelijk, de angst overwinnen om het oude te laten gaan. Kortom, probeer niet om je huidige leven te veranderen: begin er gewoon een nieuw leven naast, en laat je oude leven langzaam wegsterven. Zelfs al kun je er eerst maar een uurtje per week in steken, je zult merken dat dat uurtje meer voldoening geeft dan die andere 167, en dat gevoel zal zorgen dat je langzamerhand er steeds meer tijd voor vrij maakt. Het belangrijkste is: begin nu, en begin klein. Maar begin.

Hoe moeilijk het ook lijkt: maak de keus om bewust te leven. Zwicht niet voor dat halfbewuste, met angst gevulde leven, waarin je die innerlijke stem moet verdringen met allerlei soorten afleidingen. Gebruik je menselijke gaven om de moed op te bouwen om je diepste angsten onder ogen te leren zien. Of geef toe dat je te bang bent, en aanvaard een leven als muis. Maar maak die keuze, bewust, en aanvaard en accepteer de gevolgen. Laat je de angst winnen? Prima. Einde wedstrijd. Je hoeft alleen je tijd nog uit te zitten.

Maar: als je ook maar enigszins het lef hebt: doe dat niet! Dompel je onder in het avontuur dat het leven hoort te zijn. Misschien ga je af; misschien wordt je afgewezen. Misschien zelfs meerdere keren. Misschien lopen meerdere relaties op de klippen. Maar dit zijn allemaal mijlpalen langs een leven moedig geleefd. Het zijn jouw overwinningen op jezelf. En elke mislukking kerft een dieper gat, waarin ruimte is voor meer vreugde, geluk en voldoening. Ga er voor. Voel de angst, raap je moed bijeen en ga door met het vervullen van je dromen. Die kracht is onverslaanbaar.